Signalement: Onzichtbaar

Tot voor kort was het science fiction. De onzichtbare man...
In Ginza is het nu gelukt. Er staat een onzichtbaar gebouw. Kijk maar op de foto hierboven. Zie je de Koban? Helemaal links? Nee? Helemaal rechts? Nee? Echt niet? Klik op de foto voor een grotere weergave. Misschien helpt dat.


Even helpen dan maar? De koban wat dichterbij. Je ziet duidelijk de fietsen van de agenten.


Vanuit een iets andere hoek kun je al wat zien. De truc is dat de hele gevel van de koban uit spiegelend glas bestaat. Je ziet dus alleen maar fragmenten van andere gebouwen. En je ziet allemaal mensen lopen op een plek waar ze niet zijn.


Hier zie je de koban midden in de foto. Klik erop voor een grotere weergave. Zie je groene kikker er bovenop? Zoek die eens in de vorige foto's en je ziet hoe je gefopt bent.
Wat mij betreft komt deze koban in de architectuurgids. Probleempje: hoe laat je een onzichtbaar gebouw zien?

Lust ze rauw!

Afscheidsetentje met Kitty in Yurakucho. Ze is ondertussen alweer helemaal terug in Geldrop. En ze heeft het naar eigen zeggen erg naar haar zin gehad. Ze was al eerder met ons in Japan geweest in 2000. We reisden toen drie weken samen door heel Japan met een Japan Rail Pas.


We zijn er ondertussen een beetje aan gewend geraakt maar het blijft bijzonder (lekker) om te eten: met stokjes en rauwe vis. Vandaag gegarneerd met een chrysant.


De chrysant is ook het symbool van het keizerlijk huis hier. En daar kun je je tanden in zetten. Waar het naar smaakt? Het lijkt inderdaad nog het meest op eh.... chrysant.

Droge voeten

Shin kawa
Sommige steden zoals Venetië zijn beroemd om hun bijzondere ligging aan het water. Tokyo is daar niet beroemd om hoewel er veel rivieren doorheen lopen en de stad aan de baai van Tokyo ligt. Tokyo prijkt zelfs op een hoge plaats in de Hall of Shame van www.pps.org.



Wat is de houding van Japan ten opzichte van rivieren?
Kort gezegd: het lijkt wel staatsvijand nummer 1.

Althans, zo ziet de overheid dat en dus is het zo. Contact tussen mensen en water dient overal te worden voorkomen. De Wet van Geen Verrassingen laat zich hier duidelijk zien. Rivieren zijn levende en bewegelijke dingen die tot veranderingen in het landschap leiden en dat verdraagt zich niet met die Wet van Geen Verrassingen. Daarom moet allereerst voorkomen worden dat oevers aangroeien of afkalven. En beton is dan het antwoord.



Tot hoog in de bergen worden de oevers gebetonneerd. Allemaal om de kans op een aardverschuiving, zelfs in volstrekt onbewoonbaar gebied, tot het minimum te reduceren.

Gevolg van de ongebreidelde kanalisering is een verhoogde stroomsnelheid van de rivieren. Het water ondervindt minder weerstand van oeverbegroeiing, stenen en meandering en stroomt veel sneller het land uit, waardoor de kans op overstromingen in de lagere delen van het land (waar alle grote steden liggen) wordt vergroot.

En daarmee is opnieuw werk gecreëerd voor de bouwindustrie. Allerlei dammen moeten helpen het water tot een gepast tempo af te remmen.

Hier in Takayama kunnen mensen toch nog contact maken met het water.

Er is een dam gemaakt die een vijver in stand houdt waar grote goudvissen in leven.




Een andere oplossing is om in de lagergelegen steden zoals Tokyo grote betonnen muren langs de rivieren te bouwen. Een eventueel teveel aan water stroomt dan niet meer de stad in. Denk er maar eens aan wat er zou gebeuren als de metro hier volloopt.

Kanda gawa

Meguro gawa

...kawa dewa arimasen...

Op enkele plekken wordt de kwaliteit van water in de woonomgeving wel gewaardeerd. Vergis je echter niet. Dit is geen rivier maar een vijver. Met dijken!

Ara gawa
De bouwindustrie is bijzonder machtig in Japan. Net als de bureaucratie. Mededinging komt nauwelijks voor. Dat betekent dat alle bouwopdrachten van de overheid onder de Zaibatsu, kartels van grote bouwbedrijven worden verdeeld. Een paar grote zijn: Kajima, Takenaka en Shimizu. Bedrijven die niet in het circuit zitten maken geen schijn van kans en de grote aannemers kunnen dus veel te hoge prijzen rekenen voor de overheidsopdrachten. Het is wat in Nederland bekend is geworden als 'de Bouwfraude'.

Een belangrijke drijfveer in deze constructie is het principe van de Amakudari. 'Geschenken uit de hemel'. Vervroegd gepensioneerde bureaucraten die werken in de industrie die door de overheid wordt gecontroleerd. Ambtenaren van het ministerie van Financiën worden bankdirecteur, ambtenaren van het ministerie van Bouw gaan naar de bouwwereld, oud-politiemensen runnen de Pachinko-parlors enzovoort.

Het laat zich raden dat dit linke soep is als het op controle door de overheid aankomt. De salarissen in de tweede carriere zijn erg hoog vergeleken met die in de eerste (overheids-)carriere. Ambtenaren zijn dus erg soepel in hun eerste carriere om daarna in het gespreide bedje van de tweede te kunnen stappen.

Sumida gawa

Terug naar het water. Om de vele civiele werken te rechtvaardigen bestaat er in Japan een beeld van rivieren als belangrijkste vijand. En het werkt. De rivieren zijn de achterkant van de stad geworden.

Shibuya gawa

We zagen al dat de autowegen op palen boven de rivieren worden gebouwd. In de NRC van 6 januari van dit jaar schreef een Nederlandse journaliste erg enthousiast over Tokyo dat gebouwd is op palen. En dat de Expressway er over de prachtig schone rivieren heen loopt en dat de mensen in Tokyo dat volkomen accepteren...

En het zou erg de moeite waard zijn om de mooie rivier de Nihonbashi (lett. Japanbrug (!)) eens per fiets te volgen. Zo'n waardevol advies hebben we natuurlijk opgevolgd en hieronder zie je een foto van het mooiste stukje.

Nihonbashi gawa

Shibuya gawa
De beste plek voor wonen aan het water bij ons in de buurt.

Shibuya gawa

Bijzonder is de mogelijkheid om hier dichterbij het water te kunnen komen.

Langs de waterkant staat natuurlijk altijd een hek, tegen de verrassingen.

Shibuya gawa
Er zit iemand op de trap van het uitzicht te genieten.


En zo woon je met de achterkant(!) van je huis aan het water, aan de Sumida rivier. Waar we een boottocht maakten met Kitty. De buren in flatgebouwen aan de overkant van de rivier. "Rivier", zei u?


Ja hoor, aan de rivier. Er staan zelfs bankjes en een prullenbak om te genieten van het uitzicht aan de oever. Die twee meter hoge betonnen muur is onze bescherming tegen het water van de rivier. En direct achter deze muur wonen de daklozen. Lees daarvoor verder in de post hieronder.

Wonen aan het water

Ara rivier

Sumida rivier

Langs de rivieren wonen veel daklozen. Herkenbaar zijn de blauwe bouwzeiltjes waarmee de hutjes gemaakt worden.

Sumida rivier

Soms ook van die bekende koepeltentjes.

Ara rivier
Aan de Ara wonen ook mensen in de uiterwaarden.

Sumida rivier
In Amsterdam wonen we al jaren aan het water en ervaren we dat als een voorrecht. Daklozen die aan het water wonen zijn voor mij raadselachtig. Hoe komt het dat in Tokyo juist de daklozen aan de waterkant gaan wonen?

Sumida rivier
En waarom loopt hier nauwelijks publiek? Omdat die daklozen allemaal hier zijn? Dat valt te bezien. Daklozen en zwervers worden door veel mensen als "ongewensten" ervaren. We menen dat hun aanwezigheid er toe leidt dat gewone mensen het gebied gaan mijden.

Studies in de VS hebben laten zien dat het in de publieke ruimte meestal net andersom toegaat. De ongewensten zoeken plekken op waar andere mensen liever niet komen. Daar waar het rustig is en waar ze niet lastig gevallen worden. De aanwezigheid van ongewensten is een indicatie dat de publieke ruimte als zodanig niet in trek is bij het publiek. Wil je iets veranderen dan heeft het alleen zin als je de inrichting van het openbare gebied verbetert. Daklozen wegsturen is het paard achter de wagen spannen.

Bron: William H. Whyte, The Social Life of Small Urban Spaces, Project for Public Spaces New York. www.pps.org

Maar verder redenerend zou het betekenen dat wonen aan het water in Tokyo overeenkomt met wonen aan de achterkant van de stad. En dat is interessant, nietwaar?

En werkelijk langs de hele rivier zie je een hoge muur tussen de stad en de rivier.

En aan de waterkant van de muur staan overal van die lichtblauwe stulpjes.

Paradox: peperduur wonen in de grote lawaaiige stad met uitzicht op een muur of een autoweg naast rustig no-budget wonen aan het water.

Het Plafond van de Hemel

Onder de Expressway.
Ook hier zijn natuurlijk de zwervers zoals die overal in de wereld te vinden zijn.
Meestal mensen die te verward zijn om een geregeld bestaan op te bouwen.

Shirokane
In speeltuinen die door de vergrijzing meestal leeg zijn.


Op een bankje bovenaan het strand van Odaiba.

Akasaka
In een geheel verhard park.

Bunkyo ku
Langs de oever van een rivier.

Ueno park
Daarnaast zien we hier voornamelijk ordentelijke thuislozen die met een minimum aan middelen zo goed mogelijk proberen te wonen. Een kerk organiseert een speciale mis.

Ueno park
Opvallend zijn de blauwe kunststof zeiltjes. Elke zichzelf respecterende dakloze heeft er wel een.

Er zijn verschillende verhalen over de achtergronden van deze daklozen. Een bij westerlingen populaire versie verhaalt over mensen die werkloos zijn geworden en vervolgens de schande daarvan niet onder de ogen van de familie willen dragen. Hoewel veel mensen inderdaad levenslang in dienst zijn bij één werkgever, ook al functioneren ze volstrekt niet, bestaat er in Japan wel degelijk een arbeidsmarkt.

Een ander verhaal gaat natuurlijk over financiën. Er zijn mensen die op uitzichtloze diepte in de schulden zitten, denk alleen al aan de gokverslaafden die kind aan huis zijn in de Pachinko parlors. Leningverschaffers deinzen er niet voor terug om gangsters op pad te sturen om de schulden te innen. De Yakuza (georganiseerde misdaad) bedreigt je familie, bonkt ’s nachts op je deur of belt je op je werkplek vijfentwintig keer per dag. Als gevolg daarvan verdwijnen tienduizenden mensen per jaar in een proces bekend als Yonige, ”de Nachtvlucht”. Ze laten hun huis achter, veranderen hun identiteit en verhuizen naar een andere stad, allemaal om te ontkomen aan de schuldeisers.
Traditioneel horen mensen aan het eind van het jaar al hun schulden te voldoen. Daarom is oudejaarsavond de toptijd voor Yonige. Het aantal gevluchte mensen verdubbelde bijna van 80.000 in 1996 naar 130.000 in 1999.
De Nachtvlucht is zo populair geworden dat er een nieuwe bedrijfstak door ontstaan is. Benriyasan (Mijnheer Makkelijk). Personen die families helpen hun huis te ontvluchten en die zorg dragen voor de bezittingen terwijl ze op de vlucht zijn. In 1999 speelde er op de televisie zelfs een soap “De Nachtvlucht Winkel” waarin een soort Mission Impossible voor schuldenaars te zien was.
Bron: Alex Kerr, Dogs and Demons, 2001.

Ara rivier

En dat het hier niet om verwarde mensen gaat is duidelijk. De provisorische woningen zijn keurig. Ze staan op een houten vlonder en alles is netjes opgeruimd. Het grijze tentje heeft zelfs een heuse roldeur op een rekje.

Sumida rivier

Lees meer over thuislozen in Tokyo op http://unhoused.livejournal.com/22478.html

IJsvrij

Een intermezzootje dit keer. Tokyo heeft dit keer voor het eerst in 130 jaar geen sneeuw in de winter. Daar kunnen we dus kort over zijn. Als we het over de winter willen hebben moeten we het fotoarchief in.
Een tijdje terug vonden we in een skidorp een stukje vernuft wat het vermelden waard is. Hierboven zie je een gemiddelde 'stoep' in Japan. Een wat vaag rommeltje met een witte streep eromheen. Helemaal links ligt een flubberige slang op de stoep die is aangesloten op een kunststof leiding.


Aan de leiding zit hier en daar wat tuinslang om de auto mee af te spoelen.
En in de straat zit een strook beton met om de zoveel lengte één of ander rond metalen fliepje.


En uit elk metalen fliepje loopt een spoor van mineralen die neergeslagen zijn op het asfalt.

En dan... blijkt dat die slangen lek zijn!

En niet zo'n beetje ook. Het antwoord op dit raadsel: de straat wordt hier van sneeuw ontdaan door met warm water te sproeien. Wat zeg je? Met warm water?

Ja, en zo ziet het systeem met de metalen sproeiertjes eruit. Heel chique dus. En als de straat schoon is wordt de kraan dichtgedraaid. Nou hoop ik dat iedereen begint te mopperen over energieverspilling enzo. Want het is natuurlijk een beetje te zot om dat kostelijke verwarmde water zomaar te verspillen. Goed zo. Het milieu is bij u in goede handen.

Maar geen zorgen hoor. We schreven al over de Onsen, het thermische bad in Japan (zie 20 september 2006). Het warme water komt hier zo uit de grond. In het vulkanische gebied zijn warmwaterbronnen waar het water soms bijna kokendheet uitkomt. Vanzelf. En door de mineralen die er in opgelost zitten werkt het ook nog een beetje zoals pekel.

Geweldig systeem dus. En mileuvriendelijker bestaat niet.